บ้านจะแล เป็นชุมชนชาวไทยภูเขาเผ่าลาหู่ ที่ยังคงความเชื่อ วัฒนธรรม ประเพณี และการใช้วิถีชีวิตแบบดั้งเดิม ตั้งอยู่เขตตำบลแม่ยาว อำเภอเมือง จังหวัดเชียงราย ห่างจากตัวเมืองประมาณ 18 กิโลเมตร บ้านจะแลอยู่ติดกับน้ำตกห้วยแม่ซ้าย รายรอบด้วยหมู่บ้านชนเผ่าอาข่า ลาหู่ และเมี่ยน

      ประวัติความเป็นมา ซุ้มดินศิลปวัฒนธรรม วิถีชีวิต ชนเผ่าบ้านจะแล เกิดจากการร่วมแรงร่วมใจของพี่น้องชนเผ่าลาหู่บ้านจะแล ในการสร้างพิพิธภัณฑ์ชุมชนขึ้นเมื่อปี2545 ชี้ให้เห็นถึงการเคลื่อนตัวของชุมชนเล็กๆ ชุมชนหนึ่ง ที่พยายามบอกเล่าเรื่องราว แสดงความเป็นเอกลักษณ์ของชนเผ่า และตระหนักถึงความเป็นตัวของตัวเอง ท่ามกลางกระแสพัฒนาหลักในปัจจุบัน

      คล้ายคลึงกับหมู่บ้านชนเผ่าส่วนใหญ่ในประเทศไทย บ้านจะแลมีประสบการณ์อพยพจากพื้นที่เพาะปลูกของครอบครัว และถูกเรียกเป็นเขตป่าหวงห้าม หนุ่มสาวชนเผ่า หรือผู้ที่พอมีทักษะในการสื่อสารภาษาไทย ทยอยหลั่งไหลเข้าสู่เมือง เพื่อไปทำงานรับจ้างหารายได้ส่งกลับมายังหมู่บ้านของตน ไม่เพียงแต่เป็นการสูญเสียชนรุ่นใหม่ไปสู่เมืองเท่านั้น แต่ผลกระทบจากความเปลี่ยนแปลงนำมาซึ่งการขาดสะบั้นของวัฒนธรรมและวิถีชีวิตลาหู่ ด้วยความที่ต้านทานต่ออำนาจกระแสพัฒนาด้านเศรษฐกิจไม่ไหว สภาพชุมชนจึงเงียบเหงา เหลือเพียงแต่เด็กและวัยชรา เหมือนดังหลาย ๆ ชุมชนที่ผ่านประสบการณ์เหล่านี้มาแล้ว
วิถีชุมชนเริ่มเปลี่ยนไป วัฒนธรรมประเพณีดั้งเดิมถูกมองว่าล้าหลัง

      พิพิธภัณฑ์ชาวเขาชุมชนจะแล และการจัดการท่องเที่ยวชุมชน ทางออกหนึ่ง แทนที่ชุมชนจะเป็นฝ่ายตั้งรับ รอให้กระแสวัฒนธรรมจากภายนอกเข้ามาทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลง แต่ชุมชนขอเป็นส่วนหนึ่งในการกำหนดเส้นทางวิถีชุมขน เพื่อดำรงความภาคภูมิใจ และความเป็นตัวตนของชนเผ่าตนเอง การสร้างแหล่งเรียนรู้ของคนหนุ่มสาวชนเผ่าที่เป็นผู้ถูกถ่ายทอด และเป็นผู้สืบสานทางวัฒนธรรมประเพณีดีงามไว้ ในขณะเดียวกัน ชุมชนขอมีส่วนร่วมในการกำหนดทิศทางของชุมชน ในการสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจ เพื่อให้คนหนุ่มสาวสามารถอยู่ในชุมชน อย่างมีอาชีพ และรายได้พอที่จะพึ่งตัวเอง บนฐานจารีตประเพณีที่จะสืบทอดกันต่อไป

      สิ่งของ เครื่องใช้ที่แสดงถึงวีถีชนเผ่า ได้ถูกเรี่ยไรกันภายในชุมชนเพื่อนำมาจัดแสดง ซุ้มดิน 4 หลัง เรือนไม้ไผ่ 2 เรือน สร้างจากเรี่ยวแรงชาวบ้านชุมชนจะแล นานนับกว่า 6 เดือน เพื่อเป็นซุ้มแสดงประเพณี วัฒนธรรมและวีถีชีวิต ห้องฉายภาพวิดีโอสารคดีชนเผ่า ร้านค้าชุมชน การรวมกลุ่มของคนในชุมชน และคน

อาคารดิน 3 หลัง เพื่อการเรียนรู้และสืบสาน

      ภายในซุ้มดินศิลปวัฒนธรรม วิถีชีวิต ชนเผ่าบ้านจะแล ประกอบด้วยอาคารต่างๆ ดังนี้ ห้องแสดงศิลปะ วัฒนธรรม และวิถีชีวิต ห้องฉายภาพวิดีโอสารคดีชนเผ่า และห้องแสดงภาพ ห้องศิลปะ วัฒนธรรม และวิถีชีวิต เป็นอาคารดินตรงกึ่งกลางของอาคารอีก 3 หลัง ประกอบด้วย เครื่องมือเครื่องใช้ในชีวิตประจำวัน, เครื่องแต่งกายทั้งของชายและหญิง, เครื่องประดับ, เครื่องดนตรีของชนเผ่าต่างๆ , อุปกรณ์ต่างๆ ที่ใช้ในการประกอบพิธีกรรม อาทิ เครื่องบูชาพระเจ้าอื่อซา และจำลองต้นวอ ในประเพณีปีใหม่กินวอของชาวลาหู่ เป็นต้น รวมถึงแผนที่การอพยพของชนเผ่าต่างๆ เข้ามาตั้งรกรากถิ่นฐานในประเทศไทย ทั้งชนเผ่าอาข่า ลาหู่ เมี่ยน ม้ง ลีซู และกะเหรี่ยง



      สิ่งของภายในห้องที่จัดแสดงให้เห็นถึงวัฒนธรรม วิถีชีวิตของชนเผ่าเหล่านี้ เป็นสิ่งของเครื่องใช้ที่ชาวชุมชนร่วมใจกันมอบให้พิพิธภัณฑ์ เพื่อให้เป็นแหล่งเรียนรู้ ภายในชุมชนเอง และเพื่อถ่ายทอดความรู้ให้แก่ผู้ที่สนใจจากภายนอก
จากทางเข้า อาคารแรกที่ปรากฏแก่สายตา เป็นห้องฉายภาพวิดีโอสารคดีชนเผ่า ที่เผยแพร่ให้นักท่องเที่ยวได้สัมผัสข้อเท็จจริงที่ถูกต้องเกี่ยวกับ วิถีชีวิตความเป็นอยู่ วัฒนธรรม ขนบประเพณี ของ 3 ชนเผ่า ในเขตบ้านห้วยแม่ซ้าย อันประกอบด้วย ชนเผ่าลาหู่ อาข่า และเมี่ยน ซึ่งเป็นวิดีโอสารคดี ทั้งภาคภาษาไทย และภาษาอังกฤษ และญี่ปุ่น

      ส่วนอาคารดินหลังเล็กๆ รูปทรงกลมติดกับประตูทางเข้าพิพิธภัณฑ์อีกด้านหนึ่ง เป็นห้องแสดงภาพถ่าย ซึ่งเป็นภาพซีเปีย อันแสดงถึงความเป็นธรรมชาติ และเอกลักษณ์ของชนเผ่า ทั้งความสดใสของเด็กๆ ชนเผ่า การแต่งกาย เป็นต้น


ภาพพิพิธภัณฑ์ 360 ํ คลิกที่รูปภาพแล้วเลื่อนเม้าส์ ดูบริเวณ รอบๆ

ด้านในพิีพิธภัณฑ์